Οι μονόκεροι ήταν πολύ γνωστοί στο παρελθόν σε πολλά μέρη του κόσμου. Ιδιαίτερα κατά τον Μεσαίωνα, τα ζώα αυτά αποτέλεσαν αντικείμενο πολλών ερευνών σε σχέση με την προέλευση και τις μαγικές τους ικανότητες. Κατά τους πρώτους αιώνες του Χριστιανισμού, αν και ο μονόκερος ήταν συνώνυμο του Χριστού, χρησιμοποιήθηκε επίσης ως σύμβολο του κακού. Η διαφορά βασιζόταν στα χρώματα του ζώου: το λευκό υποδήλωνε το πανάγαθο (την απέραντη αγάπη) του Υιού του Ανθρώπου, ενώ το μαύρο εξέφραζε την αμαρτία. Σύμφωνα με μια άλλη χριστιανική παράδοση, συμβόλιζε την αγνότητα της Παρθένου και την Άμωμο Σύλληψη, καθώς και την ιερότητα του Θείου Λόγου, του Αγίου Πνεύματος. Οι θαυματουργικές και μαγικές υποδηλώσεις του μονόκερου αποτέλεσαν αντικείμενο πολλών αρχαίων γραφών, και γι’ αυτό το όμορφο άλογο με το εξέχον κέρατό του εμφανίζεται σε πολλά εραλδικά σύμβολα των ευγενών Οίκων και Ιεραρχών. Κατά καιρούς έχει χρησιμοποιηθεί ως σύμβολο της Γαλλίας, ενώ μέχρι σήμερα χρησιμοποιείται ως σύμβολο της Σκωτίας. Στο βασιλικό οικόσημο του Ηνωμένου Βασιλείου, ο μονόκερος, μαζί με το λιοντάρι, συμβολίζει την προσχώρηση της Σκωτίας στο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας το 1707.
Ο μύθος του Μονόκερου και της Παρθένου ήταν γνωστός στην Ινδία, τη Συρία και σε διάφορες περιοχές της Ευρώπης. Αφηγείται την ιστορία ενός μυστικιστικού ζώου που μπορούσε να προσεγγιστεί μόνο από μια παρθένα γυναίκα, μια αγνή ψυχή που μπορούσε να το ταΐσει από το γυμνό της στήθος. Η Ερμητική ανάλυση συνέδεσε τον μύθο με τον Ερμή και, ως εκ τούτου, με τον κασσίτερο και τον υδράργυρο, των οποίων σύντομα έγινε ένα από τα αλχημικά σύμβολα. Η σκόνη από το πολύτιμο κέρας αποτελούσε συστατικό των πιο ραφιναρισμένων μαγικών συνταγών, ενώ το άγγιγμα του κέρατος λέγεται ότι είχε τη δύναμη να θεραπεύει όλες τις ασθένειες.
Πολλοί προσπάθησαν να αποδείξουν την ύπαρξη του ζώου με αναξιόπιστα απολιθώματα, απεικονίσεις σε πηγές και ατελείωτα κυνήγια στα δάση της Σκωτίας και στις σκανδιναβικές ακτές. Πέρα από τις προσωπικές εμπειρίες και τις περιγραφές όλων εκείνων που είδαν το ζώο, η μόνη απόδειξη που κατάφεραν ποτέ να παρουσιάσουν οι κυνηγοί ήταν το πολύτιμο και σπειροειδές κέρας του μονόκερου.
Αργότερα ειπώθηκε ότι τα κέρατα που κοσμούσαν τις πιο διάσημες βασιλικές συλλογές ή που γέμιζαν τα σκονισμένα εργαστήρια των φαρμακοποιών και των αλχημιστών δεν ήταν παρά το προεξέχον δόντι ενός θαλάσσιου θηλαστικού, του ναρβάλ, που ζει και ταξιδεύει στα ζεστά νερά του Κόλπου του Μεξικού. Αυτό υποστηρίχθηκε από όλους τους επιστήμονες που ακολούθησαν τις πρόσφατα προτεινόμενες μεθόδους του Νεύτωνα. Από εκείνο το σημείο και μετά, έγινε ευρέως αποδεκτό ότι οι μονόκεροι δεν είχαν υπάρξει ποτέ. Οι μόνοι που διαφωνούσαν ήταν εκείνοι που ισχυρίζονταν ότι είχαν δει το ζώο με τα ίδια τους τα μάτια ή είχαν βιώσει τη μαγική του ύπαρξη. Λέγεται ότι ο έσχατος εξ αυτών δεν ήταν άλλος από τον ίδιο τον Χάρι Πότερ, ο οποίος φρόντισε να μετατρέψει τη ζωή του σε παραμύθι, προκειμένου να προστατεύσει τη Μαγεία και τα φανταστικά ζώα.
Δεν υπάρχει αμφιβολία αν αυτά τα φανταστικά ζώα υπήρχαν/υπάρχουν ή όχι ή αν είναι απλώς αποτέλεσμα της φαντασίας των ανθρώπων. Η απάντηση σε ένα τέτοιο ερώτημα δεν θα επηρεάσει καθόλου το αποτέλεσμα. Οι μονόκεροι βρίσκονται στο μυαλό και την ψυχή πολλών. Λατρεύονται για αυτό που αντιπροσωπεύουν, τη μαγιά, την αγνότητα, το φως της καλοσύνης.
Η μόνη χρήσιμη ερώτηση θα μπορούσε να είναι: Τι είναι αυτό που κάνει τον μονόκερο τόσο ξεχωριστό, δημοφιλή και ελκυστικό; Και εν συνεχεία: Ποιες ακριβώς είναι οι μαγικές του ικανότητες και οι μεταφυσικές του ιδιότητες; Είναι, πρωτίστως, η ποικιλομορφία που κάνει τον μονόκερο τόσο ξεχωριστό και τόσο ελκυστικό, και, δεύτερον, είναι η δύναμη που έχει αυτή η ποικιλομορφία στις αφηγήσεις των ανθρώπων, δημιουργώντας τελετουργίες και θαύματα.
Αυτός ο προβληματισμός μου προέκυψε κατά τη διάρκεια της διαμονής μου στο χωριό Aars, ανάμεσα στα δάση και τα χωράφια των βορειοδυτικών περιοχών της Δανίας. Ίσως το τοπίο να εισέβαλε στο μυαλό μου και να μου το μετέφερε μέσω σκέψεων και εικόνων. Ίσως ήταν όταν άγγιξα το αληθινό κέρατο ενός ναρβάλ ή ενός μονόκερου στο γραφείο του ευγενικού και καλού μας οικοδεσπότη, Kim John Callesen. Είναι βέβαιο, όμως, ότι η εμπειρία αυτή με βοήθησε να δω με καθαρό μάτι τον λόγο της συγκέντρωσής μας εκεί: το ευρωπαϊκό χρηματοδοτούμενο έργο “ExhiBIT”. Το έργο επικεντρώνεται στη δημιουργία μιας εφαρμογής που θα δώσει τη δυνατότητα στα μουσεία να διευρύνουν τις αφηγήσεις της επιμέλειας και τις πρακτικές συμπερίληψης. Ένιωσα τη σημασία της διαφορετικότητας και πόσο μαγική μπορεί να είναι για τους ανθρώπους που την φέρουν αλλά και για την υπόλοιπη ανθρωπότητα. Και, φυσικά, η αφήγησή μου για τον μονόκερο επιβεβαίωσε πόσο βασική αλλά και ουσιαστική μπορεί να είναι η δύναμη της αφήγησης. Με τον συνδυασμό αυτών των δύο, της αφήγησης και της διαφορετικότητας, μπορούν να γεννηθούν νέοι κόσμοι γεμάτοι μαγεία και καλοσύνη.
