Στις σημερινές πολυπολιτισμικές κοινωνίες, τα μουσεία έχουν βιώσει σημαντικές αλλαγές, καθώς έχουν προοδευτικά στραφεί προς μια πιο ηθική και ολοκληρωμένη εκπροσώπηση των διαφόρων κοινοτήτων τους. Ειδικότερα, η κληρονομιά της αποικιοκρατίας και του αποικισμού έχει προκαλέσει μια νέα κατανόηση των ρόλων και των πρακτικών των μουσείων σε όλο τον κόσμο, όσον αφορά τους πολλούς λαούς που κάποτε υπέστησαν τον ζημιογόνο έλεγχο των αυτοκρατοριών – και οι οποίοι αντιμετωπίζουν ακόμη και σήμερα τις μακροπρόθεσμες συνέπειες αυτής της ιστορικής διαδικασίας.
Σε πολλές χώρες της Αφρικής και της Ασίας για παράδειγμα, όπως η Ζιμπάμπουε (Chipangura, 2020) ή η Ταϊβάν (Ciou & Wang, 2023), τα μουσεία έχουν επαναπροσδιορίσει τους σκοπούς τους, με την εμπλοκή των κοινοτήτων στην επιμέλεια των δικών τους παραδόσεων, σε μια προσπάθεια να ανατρέψουν τον ξεπερασμένο φακό που τις αντικειμενοποιούσε μέσα από το μάτι των αποικιοκρατών.
Η προσέγγιση αυτή ενισχύει την αίσθηση της κυριότητας, καθώς δίνει τη δυνατότητα στις κοινότητες να διαμορφώνουν εκθέσεις με τους δικούς τους όρους και να αποκτούν τον έλεγχο των αφηγήσεών τους. Τα μουσεία καθίστανται φόρουμ και πλατφόρμα κοινωνικής αλλαγής όταν ανοίγουν τις πόρτες τους σε υποεκπροσωπούμενους φορείς και τους προσφέρουν το χώρο να μοιραστούν πολλαπλές, παράλληλες και ενίοτε αντικρουόμενες απόψεις. Από την άποψη αυτή, μια ένωση μουσείων στην αγγλική κομητεία της Κορνουάλης (Goskar, 2019) αναζήτησε την ευκαιρία να πειραματιστεί με την κοινωνική δημοκρατία, ξεκινώντας ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα επιμελητών, μετατρέποντας εθελοντές σε επαγγελματίες του μουσείου, ενώ συμμετείχαν ενεργά μέσω μιας σειράς δραστηριοτήτων συν-παραγωγής και συν-δημιουργίας. Η από κοινού λήψη αποφάσεων και οι ευκαιρίες αμοιβαίας μάθησης φαίνεται να είναι το κλειδί όταν πρόκειται για την πολιτιστική κληρονομιά, την κοινωνική και δημόσια ιστορία, επιτρέποντας στα μουσεία να αντιμετωπίσουν τα κενά και να αμφισβητήσουν τα στερεότυπα, καθώς δραστηριοποιούνται προς την κατεύθυνση μιας πιο συμπεριληπτικής, συνεκτικής και δίκαιης κοινωνίας.
Tribe members engaging in co-creative activities around their cultural heritage.
Η συμπερίληψη και η συμμετοχή στα μουσεία μπορεί τελικά να ενισχυθεί από μια άλλη πτυχή της σύγχρονης εποχής μας: την τεχνολογική καινοτομία και την ολοένα και μεγαλύτερη μετατροπή του περιβάλλοντός μας με ψηφιακά εργαλεία. Οι τεχνολογίες Εικονικής Πραγματικότητας (VR) και Επαυξημένης Πραγματικότητας (AR) έχουν από καιρό εισχωρήσει στους χώρους των μουσείων, αμφισβητώντας τα εμπόδια στη φυσική συμμετοχή, όταν οι συλλογές και οι εκθέσεις μπορούν να προβληθούν από κινητές συσκευές. Οι επισκέπτες μπορούν εύκολα να απολαύσουν καθηλωτικά ταξίδια ή ψηφιακές αφηγήσεις που ενισχύουν τα έργα τέχνης και τα μετατρέπουν σε ολόκληρους δικούς τους κόσμους.
Η συμπερίληψη και η συμμετοχή στα μουσεία μπορεί τελικά να ενισχυθεί από μια άλλη πτυχή της σύγχρονης εποχής μας: την τεχνική καινοτομία και τον ολοένα και μεγαλύτερο μετασχηματισμό του περιβάλλοντός μας με ψηφιακά εργαλεία. Οι τεχνολογίες εικονικής πραγματικότητας (VR) και επαυξημένης πραγματικότητας (AR) έχουν προ πολλού εισέλθει στους χώρους των μουσείων, θέτοντας υπό αμφισβήτηση τα εμπόδια της συμμετοχής με φυσική παρουσία, όταν οι συλλογές και οι εκθέσεις μπορούν να προβληθούν από κινητές συσκευές. Οι επισκέπτες μπορούν εύκολα να απολαύσουν εντυπωσιακά ταξίδια ή ψηφιακές αφηγήσεις που ενισχύουν τα έργα τέχνης και τα μετατρέπουν σε ολόκληρους δικούς τους κόσμους.
Ακόμη περισσότερο, οι στρατηγικές ψηφιακού διαλόγου και εμπλοκής του κοινού επωφελούνται σε μεγάλο βαθμό από τις πλατφόρμες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και από ένα ευρύ φάσμα διαδικτυακών εφαρμογών (Arrigoni & Galani, 2019), θέτοντας τα μουσεία στο επίκεντρο αυτής της νέας “phygital” εμπειρίας της πολιτιστικής κληρονομιάς – όπου η φυσική και η ψηφιακή σφαίρα συνυφαίνονται άψογα. Καθώς τα μουσεία αγκαλιάζουν την τεχνολογία για την ενίσχυση της προσβασιμότητας και της δέσμευσης, οι φυσικοί χώροι παραμένουν απαραίτητοι για την επίτευξη απτών συνδέσεων.
Μέσα σε αυτό το μεταβαλλόμενο τοπίο και στο μεταίχμιο αυτών των πολύπλευρων προκλήσεων, το έργο ExhiBIT σκοπεύει να επεκτείνει τις δραστηριότητές του και να προσφέρει ευκαιρίες σε πολλούς ενδιαφερόμενους. Μείνετε συντονισμένοι για περισσότερα!
ExhiBIT Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=61556268661032
ExhiBIT Instagram: https://www.instagram.com/exhibit.project
Αναφορές:
Gabi Arrigoni & Areti Galani, 2019. “Digitally enhanced polyvocality and reflective spaces: Challenges in sustaining dialogue in museums through digital technologies”. In Galani, A., Mason, R. & Arrigoni, G. (eds.), European Heritage, Dialogue and Digital Practices, London and New York: Routledge, σελ. 37-61, https://www.taylorfrancis.com/chapters/oa-edit/10.4324/9780429053511-3/digitally-enhanced-polyvocality-reflective-spaces-gabi-arrigoni-areti-galani [accessed 04/04/2024].
Njabulo Chipangura, 2020. “Co-curation and New Museology in Reorganizing the Beit Gallery at the Mutare Museum, Eastern Zimbabwe.” Curator: The Museum Journal, vol. 63, no. 3, July 2020, σελ. 431-446, https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/cura.12375 [accessed 04/04/2024].
Jian-Wei Ciou & Hsiao-Chiang Wang, 2023. “The Power of Co-curation: The Kamcing Tribe and the National Museum of Prehistory.” ICOM, April 28, 2023, https://icom.museum/en/news/the-power-of-co-curation-the-kamcing-tribe-and-the-national-museum-of-prehistory/?fbclid=IwAR387fdXTArrX4CvKXUUJ9qkhRlNuT84_C7jZL6dIL69-mIGis_mV6xbsEk [Ημερομηνία Πρόσβασης 04/04/2024].
Tehmina Goskar, 2019. “Citizen Curators: An Experiment in Cultural Democracy and Alternative Pathways.” Museum-iD, vol. 24, σελ. 54–63, https://museum-